Có một phản ứng rất tự nhiên của cha mẹ khi thấy con buồn: chúng ta muốn con vui trở lại ngay lập tức. Con khóc, mẹ nói: “Nín đi con, có gì đâu mà khóc.” Con thất vọng, bố nói: “Chuyện nhỏ thôi, lần sau cố gắng là được.” Con sợ hãi, cha mẹ lại nhanh chóng trấn an: “Không có gì phải sợ cả.” Những câu nói ấy đều xuất phát từ tình yêu thương. Nhưng đôi khi, điều trẻ cần đầu tiên không phải là được làm cho hết buồn. Con cần cảm thấy cảm xúc của mình được nhìn thấy và chấp nhận.
Điều này không có nghĩa cha mẹ phải đồng ý với mọi phản ứng của trẻ. Một đứa trẻ tức giận vẫn cần được giới hạn nếu con đánh người. Một đứa trẻ thất vọng vẫn cần học cách chấp nhận giới hạn. Nhưng cảm xúc và hành vi là hai điều khác nhau. Cha mẹ có thể nói: “Mẹ biết con đang rất tức giận. Nhưng mình không được đánh em.” Đây là cách vừa công nhận cảm xúc, vừa giữ giới hạn.
Nghiên cứu về quá trình cha mẹ giúp trẻ hình thành kỹ năng điều chỉnh cảm xúc cho thấy cách người lớn phản ứng với cảm xúc của trẻ, cách trò chuyện về cảm xúc và cách cha mẹ thể hiện cảm xúc đều có liên quan đến quá trình phát triển khả năng tự điều chỉnh của trẻ. Một tổng quan hệ thống cũng cho thấy các yếu tố này cần được điều chỉnh linh hoạt theo từng đứa trẻ và từng hoàn cảnh, chứ không có một công thức duy nhất cho mọi gia đình.
Vậy khi con khóc, thay vì lập tức nói “Nín đi”, cha mẹ có thể bắt đầu bằng một câu đơn giản: “Mẹ thấy con đang buồn.” Khi con thất vọng: “Con đã mong chuyện đó xảy ra, nên bây giờ con buồn đúng không?” Khi con tức giận: “Mẹ biết con đang rất tức. Mình cùng bình tĩnh rồi nói chuyện.” Những câu này không làm cảm xúc biến mất ngay. Nhưng chúng giúp trẻ dần học được một điều quan trọng: Cảm xúc của mình có thể được gọi tên, được hiểu và có thể đi qua.
Đây cũng chính là điểm khác biệt giữa xoa dịu cảm xúc và dạy trẻ điều chỉnh cảm xúc. Nếu mỗi lần con buồn, cha mẹ đều tìm cách làm con vui ngay, trẻ có thể ít có cơ hội thực hành việc chịu đựng một cảm xúc khó chịu và tìm cách vượt qua nó. Ngược lại, khi cha mẹ ở bên, gọi tên cảm xúc, giữ giới hạn và hướng dẫn con cách xử lý, trẻ có thêm cơ hội học kỹ năng điều chỉnh cảm xúc. Các nghiên cứu về các chương trình can thiệp dành cho cha mẹ cũng cho thấy việc tăng cường những thực hành xã hội hóa cảm xúc có thể cải thiện thực hành của cha mẹ và năng lực cảm xúc của trẻ.
Hãy thử áp dụng H.A.N.H trong những khoảnh khắc như vậy.
H – Hiểu cảm xúc: trước khi sửa hành vi, hãy tìm hiểu con đang cảm thấy gì.
A – An toàn cảm xúc: cho con biết rằng buồn, tức giận hay thất vọng không khiến con trở thành một đứa trẻ “hư”.
N – Nuôi dưỡng EQ: giúp con gọi tên cảm xúc và tìm cách xử lý phù hợp thay vì chỉ yêu cầu “đừng khóc”.
H – Hành động mỗi ngày: mỗi khi con có một cảm xúc mạnh, hãy thử ba bước: gọi tên cảm xúc, giữ giới hạn cần thiết và cùng con tìm cách bình tĩnh lại.
Và có lẽ điều cha mẹ cần nhớ nhất là: chúng ta không cần làm cho con hết buồn ngay lập tức. Có những nỗi buồn trẻ cần một chút thời gian để đi qua. Có những thất vọng không thể giải quyết bằng một món quà. Có những giọt nước mắt không cần phải ngăn lại.
Đôi khi, điều quý giá nhất cha mẹ có thể nói chỉ là: “Mẹ biết con đang buồn. Mẹ ở đây. Khi con sẵn sàng, mình cùng nói nhé.”
Bởi mục tiêu của việc dạy trẻ quản lý cảm xúc không phải là nuôi một đứa trẻ không bao giờ khóc, mà là giúp con lớn lên với khả năng hiểu điều mình đang cảm thấy, biết cách biểu đạt và từng bước học cách tự điều chỉnh.
Nguồn tham khảo khoa học: Nghiên cứu về emotion socialization cho thấy phản ứng của cha mẹ trước cảm xúc, việc trò chuyện về cảm xúc và môi trường cảm xúc gia đình đều có vai trò trong sự phát triển khả năng điều chỉnh cảm xúc của trẻ; tuy nhiên tác động phụ thuộc vào độ tuổi, đặc điểm của trẻ và bối cảnh gia đình. Các phân tích tổng hợp gần đây cũng cho thấy những thực hành hỗ trợ cảm xúc của cha mẹ có liên hệ với năng lực cảm xúc tốt hơn ở trẻ, trong khi các phản ứng không hỗ trợ có liên hệ với nhiều khó khăn cảm xúc hơn.
.jpg)
