"Tại sao con lại cư xử như thế?"
Đó là câu hỏi mà rất nhiều cha mẹ từng thốt lên khi nhìn thấy con cáu gắt, khóc lóc, ném đồ hoặc phản ứng dữ dội trước một việc tưởng chừng rất nhỏ. Trong những khoảnh khắc ấy, chúng ta thường nghĩ rằng con đang bướng bỉnh, không nghe lời hoặc cố tình làm khó người lớn. Thế nhưng đằng sau nhiều hành vi khiến cha mẹ khó chịu nhất lại thường là một điều rất khác: con đang có một cảm xúc mà con chưa biết cách diễn đạt.
Một đứa trẻ bốn tuổi không thể nói rằng mình đang thất vọng khi trò chơi bị gián đoạn. Một đứa trẻ bảy tuổi không dễ dàng diễn tả cảm giác bị tổn thương khi bị bạn bè trêu chọc. Một đứa trẻ mười tuổi cũng có thể gặp khó khăn khi gọi tên cảm giác lo lắng trước một bài kiểm tra quan trọng. Khi không thể diễn đạt bằng lời, trẻ thường diễn đạt bằng hành vi.
Điều Cha Mẹ Nhìn Thấy Và Điều Đang Thực Sự Xảy Ra
Một cậu bé tám tuổi đi học về và quăng cặp xuống sàn. Khi mẹ hỏi chuyện, em trả lời cộc lốc rồi đóng sầm cửa phòng. Nếu chỉ nhìn vào hành vi, nhiều người sẽ cho rằng đứa trẻ đang hỗn láo hoặc thiếu tôn trọng.
Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu hôm đó em vừa bị điểm kém? Nếu em vừa bị bạn bè chế giễu? Nếu em đang cảm thấy mình không đủ giỏi nhưng lại không biết nói điều đó với ai?
Rất nhiều khi, hành vi chỉ là phần nổi của tảng băng. Điều nằm bên dưới mới là thứ thực sự cần được quan tâm.
Đó cũng là lý do các chuyên gia tâm lý trẻ em thường nhắc rằng: đừng chỉ nhìn vào việc trẻ đang làm, hãy cố gắng hiểu điều trẻ đang cảm thấy.
Mọi Hành Vi Đều Đang Kể Một Câu Chuyện
Trong hành trình đồng hành cùng con, có một sự thay đổi rất quan trọng mà cha mẹ có thể thực hiện. Đó là chuyển từ câu hỏi "Con làm sao thế?" sang câu hỏi "Điều gì đang xảy ra với con?"
Hai câu hỏi nghe có vẻ giống nhau nhưng mang đến hai cách tiếp cận hoàn toàn khác biệt.
Câu hỏi thứ nhất thường tập trung vào việc sửa hành vi. Câu hỏi thứ hai lại mở ra cơ hội để hiểu cảm xúc.
Khi một đứa trẻ khóc lớn vì một món đồ chơi bị hỏng, điều khiến trẻ đau lòng có thể không phải món đồ chơi đó. Có thể đó là cảm giác mất mát. Có thể đó là sự thất vọng. Có thể đó là cảm giác bất lực khi mọi thứ không diễn ra như mong muốn.
Vì Sao Trẻ Cần Được Học Cách Gọi Tên Cảm Xúc?
Hãy thử tưởng tượng bạn đang cảm thấy buồn nhưng không biết thế nào là buồn. Bạn cảm thấy lo lắng nhưng không biết cách gọi tên cảm giác đó. Bạn cảm thấy tức giận nhưng không hiểu vì sao mình tức giận.
Đó là điều nhiều trẻ em đang trải qua mỗi ngày.
Khi trẻ không thể nhận diện cảm xúc, cảm xúc sẽ dễ điều khiển hành vi. Nhưng khi trẻ có thể gọi tên cảm xúc của mình, trẻ bắt đầu học được cách quản lý nó.
Đây chính là nền tảng quan trọng của trí tuệ cảm xúc – EQ.
Một đứa trẻ biết nói: "Con đang thất vọng" thường sẽ dễ bình tĩnh hơn một đứa trẻ chỉ biết hét lên hoặc ném đồ vật.
Góc Nhìn Từ Phương Pháp H.A.N.H
Trong phương pháp H.A.N.H, bước đầu tiên luôn là Hiểu Cảm Xúc.
Trước khi sửa một hành vi, hãy thử hiểu cảm xúc đằng sau hành vi đó. Trước khi đưa ra hình phạt, hãy thử lắng nghe điều mà cảm xúc của con đang muốn nói.
Khi trẻ cảm thấy được thấu hiểu, não bộ sẽ dần chuyển từ trạng thái phòng vệ sang trạng thái hợp tác. Đây là lúc việc hướng dẫn và điều chỉnh hành vi trở nên hiệu quả hơn rất nhiều.
Điều đó không có nghĩa cha mẹ bỏ qua mọi giới hạn. Điều đó chỉ có nghĩa rằng kết nối cần đến trước khi điều chỉnh.
Hiểu trước. Sửa sau.
Kết nối trước. Dạy dỗ sau.
Đó là tinh thần cốt lõi của H.A.N.H.
Bài Thực Hành Hôm Nay
Tối nay, hãy thử một hoạt động rất đơn giản cùng con.
Trước giờ đi ngủ, hãy hỏi:
"Hôm nay con cảm thấy vui nhất khi nào?"
"Hôm nay con cảm thấy buồn nhất khi nào?"
"Hôm nay có điều gì làm con khó chịu không?"
Sau mỗi câu trả lời, đừng vội nhận xét hay đưa ra lời khuyên. Chỉ cần lắng nghe.
Mỗi ngày vài phút như vậy sẽ giúp con dần học được cách nhận diện và gọi tên cảm xúc của chính mình.
Lời Nhắn Gửi Đến Cha Mẹ
Đằng sau một cơn nóng giận có thể là nỗi thất vọng.
Đằng sau sự chống đối có thể là cảm giác không được lắng nghe.
Đằng sau những giọt nước mắt có thể là một nỗi buồn mà con chưa biết cách diễn đạt.
Có những lúc điều con cần nhất không phải là một bài giảng, một hình phạt hay một lời trách móc.
Điều con cần chỉ đơn giản là một người đủ bình tĩnh để hỏi:
"Con đang cảm thấy thế nào?"
Bởi khi một đứa trẻ được thấu hiểu cảm xúc, trẻ không chỉ cảm thấy được yêu thương hơn. Trẻ còn đang học một kỹ năng sẽ theo mình suốt cả cuộc đời.
============================================
Nhãn: Hiểu Cảm Xúc, H.A.N.H, Thấu Hiểu Con, Phát Triển EQ, Đồng Hành Cùng Con
#HieuCamXuc #HANH #ThauHieuCon #PhatTrienEQ #DongHanhCungCon #CungLamChaMe
.jpg)
